I Pagliacci (Palyaçolar)

PROLOG Üvertür çalmakta iken perde kalkar. Arkasında bulunan bir ikinci perde arkasından, 'Komedia del Arte' karakteri Taddeo kostümünü giymiş olarak seyircilere aktörlerin de duygularının bulunduğunu ve bu gösterinin gerçek insanlar hakkında olduğunu hatırlatır. BİRİNCİ PERDE Öğleden sonra saat üç civarlarında bir 'Komedia del Arte' trupu kapalı arabaları ile köye girerler. Kapalı arabasının merdiveninden Nedda inmekteyken Tonio yardım için elini uzatır, fakat Canio onu bir taraf itip Nedda'ya kendi elini vererek inmesine yardım eder. Köylüler barda bir içki içmelerini teklif ederler. Canio ve Beppe teklifi kabul ederler ama Tonio geride kalır. Canio herkese oyunda bir aptal kocayı temsil etmekle beraber, gerçek hayatta karısı Nedda'ya kimsenin kur yapmasına lâf atmasına tahammül edemeyeceğini açıklar. Gerçekte Canio'yu aldatmakta olan Nedda, Canio'nun öfkeli sözlerinden korkmuştur. Tonio geri gelir ve Nedda'ya kendisini sevdiğini söyler ama buna Nedda kahkahayla güler. Bu davranışa sinirlenen Tonio Nedda'yı yakalar, ama o yanında bulunan bir kırbaçla Tonio'yu uzaklaştırır. Nedda'ın sevgilisi olan Silvio bardan geri döner, Nedda'ya o akşamki temsilden sonra birlikte kaçmayı teklif eder; Nedda korkmakla beraber bu teklifi kabul eder. Bu konuşmaları gizlice dinleyen Tonio gidip Canio'ya haber verip iki sevgiliyi birlikte yakalamasını sağlamak için oradan ayrılır. Canio ve Tonio geri döner ve Silvio uzaktan onları görüp kaçarken arkasından Nedda 'Ben hep senin olacağım' der. Canio Silvio'nun arkasından koşar ama yüzünü göremediği için kim olduğunu öğrenemez. Nedda'ya sevgilisinin kim olduğunu sorar, ama Nedda sevgilisinin ismini vermez. Bir bıçak çekip karısını tehdit eder ama Beppe hemen bıçağı elinden alır. Beppe o geceki temsil için hazırlanmalarında ısrar eder. Tonio, Canio'ya temsil sırasında Nedda'nin sevgilisini mutlaka kendini ele vereceğini söyler. Canio kostümünü giymek ve kahkaha atıp herkesi güldürmek için yalnız bırakılmıştır. İKİNCİ PERDE Temsil başlar ve seyirciler alkışa koyulurlar. Temsilde Kolombina'nin kocası Palyaço ertesi sabah geri dönmek üzere bir başka yere gitmiştir ve Taddeo'da pazardadır. Kolombina sevgilisi olan Arlecchino'yu çok istekli olarak beklemektedir. Çok geçmeden Arlecchino gelir ve penceresinin altında seranat yapmaya koyulur. Taddeo geri döner ve kıza aşık olduğunu bildirir. Kolombina onu alaya alır ve asil sevgilisi Arlecchino'yu penceresinden odasına alır. Arlecchino Taddeo'un suratına tokatlar atarak oddan dışarı atar. Arlecchino ve Kolombina yemeğe otururlar, ama Arlecchino gizlice kıza yemekle birlikte uyku ilacı verir. Taddeo hızla içeri girer ve Palyaço'nun karısından şüphe ettiği için geri dönüp geldiğini ve yakında odaya gireceğini onlara haber verir. Canio sahneye girerken Nedda'nin dediklerini duyar ve temsile devam etmeye çalışır ama sinirleri çok gerginleşmiştir, kontrolünü kaybeder Nedda'yı sevgilisinin adını söylemeye zorlar. Temsile devam etmek isteyen Nedda Canio'ya temsildeki ismi ile 'Palyaço' olarak hitap edip seyirci önünde bulunduklarını hatırlatır. Canio aryasıyla cevap verir ve yüzünün solgun beyaz olmasının sahne makyajından değil karısının kendinin namusuna hakaretinden doğduğunu açıklar. Onun bu gerçekte olan gayet duygusal sözlerinden etkilenen seyirciler bunu güzel rol yapma sayıp şiddetle alkışa tutarlar. Tekrar oyuna devam etmek isteyen Nedda çok masum Arlecchino tarafından ziyaret edildiğini itiraf eder. Canio'nun aklı başından gitmiştir ve temsile devam edemez. Karısından sevgilisinin ismini vermesini ister. Nedda bu ismi hiçbir zaman vermeyeceğini bildirir. Artık seyirciler de sahnede oynananın temsil değil gerçek bir hayat dramı olduğunu anlamışlardır. Silvio seyirciler arasından onları ite kaka sahneye doğru gelmeye başlar. Canio masada bulunan bir bıçağı eline alır; bıçağı birkaç kere saplayarak Nedda'yi öldürür. Nedda tam ölmekte iken 'Yardım et, Silvio' diye inler. Canio Silvio'ya dönerek onu da bıçaklar ve sonra seyircilere dönerek 'La commedia è finita! (Komedi sona erdi)' diye haykırarak operayı son buldurur.